|
Słownik terminów korporacyjnych oparty jest na zwyczajach i tradycjach ruchu korporacyjnego z uwzględnieniem odmienności charakteryzujących Korporację Akademicką Hermesia. Jednocześnie wskazano gdzieniegdzie na pewne ciekawe odrębności u innych korporacji.
Banda
Szarfa wykonana z tkaniny, jeden z elementów stroju korporanta. Większość korporacji nosi bandy z prawego ramienia na lewy bok (tak, jakby była przyczepiona do niej szabla). Konwent Polonia, a także lubelska Concordia, nosi je przeciwnie (jak pasy, na których wieszano pistolety). Banda rycerza składa się ze wszystkich trzech kolorów korporacji (złoty, czerwony, niebieski), banda giermka ma tylko dwa (złoty, niebieski, złoty). Wyróżnia się bandy zwykłe i komerszowe. Te pierwsze mają 18 mm szerokości, ostatnie 50mm. Przed wojną używano także bandy balowe, szerokości 9 mm, zakładane na frak albo smoking.
Brat sztychowy
Korporant, który sztychował się z innym korporantem spoza Hermesii. Od momentu sztychowania obaj uczestnicy stają się braćmi sztychowymi. Brat sztychowy Hermity jest zapraszany na wszystkie komersze Hermesii. Zob. też hasło: „Sztychowanie”.
Coetus
Rok przyjęcia do korporacji. Oznacza także grupę korporantów przyjętych w tym samym roku akademickim.
Córka korporacyjna
Korporacja, która kandydowała do ZPK!A przy innej korporacji, zwanej matką korporacyjną Przejmuje od niej część tradycji i obyczajów. W okresie kandydowania, a także po nim, istnieje szczególna więź pomiędzy obiema korporacjami. Córka zawsze może zwrócić się do korporacji-matki o pomoc i radę. K! Hermesia kandydowała przy K! Chrobria podobnie jak K! Aesculapia.
Cyrkiel
Jeden z symboli korporacji. Narysowany jednym pociągnięciem pióra, składa się zazwyczaj z inicjału nazwy korporacji, stylizowanych liter V, C i F, od łacińskich słów Vivat, Crescat, Floreat (tzn. niechaj żyje, rośnie i rozkwita), oraz wykrzyknika - jeżeli dana korporacja uznawała pojedynki. Cyrkiel może mieć także postać metalowego znaczka wpinanego w klapę. Poza tym stawia się go przy podpisie złożonym pod pismem dotyczącym spraw korporacyjnych.
Dekiel
Nakrycie głowy z bandą w barwach korporacji zbliżone kształtem do tradycyjnej czapki studenckiej. Ma mały, skórzany lub plastikowy daszek, a na wierzchu - wyszyty wzór, właściwy dla każdej korporacji. W przypadku K! Hermesia jest to cyrkiel. Istnieją dwa różne rodzaje dekli: fuksowski i rycerski, różniące się ilością barw. Te pierwsze są trójbarwne, drugie zaś dwubarwne. Złota nić oddziela barwy od wierzchu dekla. W niektórych korporacjach (np. K! Lechia) nosi się rogatywki lub maciejówki (K! Jagielonnia Varmienisis)
Dewiza Korporacyjna
Odpowiednik szlacheckiego zawołania. Wyraża myśl przewodnią Korporacji. Dewizą Hermesii jest „Viribus unitis do potęgi gospodarczej Polski”.
Eks
Kufel piwa wypity w całości na komendę. Eksy pija się zbiorowo podczas uroczystości, komersów albo jednoosobowo, zazwyczaj w formie toastów – (eks honorowy). Eksy indywidualne stosuje się zazwyczaj jako karę piwną dla korporanta, który winien jest mniej poważnego wykroczenia. Zgodnie z zasadą, że na kwaterze nikogo nie wolno zmuszać do picia alkoholu, eksa można odmówić. Za cięższe przewinienie Eksa pije się pod ścianą plecami do reszty korporantów. Jeżeli ukarany nie daje rady wypić całego kufla, może prosić o pomoc swoich konfuksów lub współkomiltonów. Prawo wymierzenia fuksowi kary piwnej ma każdy rycerz, zaś rycerzowi jedynie „wysokie i nieomylne” prezydium.
Fiducit!
Okrzyk wznoszony przez giermków jako odpowiedź na zawołanie „schmullis!” Uskuteczniane przez rycerzy i filistrów po zakończeniu pieśni w trakcie uroczystości korporacyjnej. W okrzyk ten giermek powinien wkładać całe swoją serce, bowiem jest on przejawem radości fuksa z możliwości znalezienia się w gronie korporantów. Z tego powodu powinien być on jak najdłuższy oraz cechować się możliwie wysokim tonem.
Fidułka
Wesoła zabawa na kwaterze, powiązana ze spożyciem znacznych ilości piwa (większość korporacji), wina (K! Corolla), wódki (K! Polonia) czy choćby wody (K! Sparta). Łączy się ze śpiewaniem korporacyjnych pieśni i ogólnym pogodnym nastrojem.
Filister
Członek korporacji, który definitywnie zakończył już studencki okres swojego życia i się ustatkował. Należy do Koła Filistrów w zasadzie do końca życia. Wobec czynnej korporacji ma moralny obowiązek pomocy. Bywa to pomoc organizacyjna, finansowa, a często chodzi po prostu o radę starszego, bardziej doświadczonego kolegi. Zazwyczaj Filistrzy angażują się w pewnym stopniu w życie konwentu czynnego. Bywają na urządzeniach korporacyjnych, w szczególności na komersach i fidułkach. Ogół Filistrów tworzy Koło Filistrów, obradujące przynajmniej 3 razy w roku.
Filister Honoris Causa
Osoba zasłużona dla celów stowarzyszenia, a nie będąca studentem, może zostać Filistrem Honoris Causa. Filistrami Honoris causa zostawali zazwyczaj pracownicy naukowi, wybitni fachowcy, oficerowie, duchowni.
Filister – Senior
Do K! Hermesia należą również jej przedwojenni członkowie. Obecnie został już w zasadzie tylko jeden Fil! Stanisław Baranowski z Bielsko – Białej Podgórza.
Fuks
Zob. „Giermek”
Fuks maior
Najstarszy stażem fuks zwie się fuksem maiorem. Fuks maior winien na uroczystościach korporacyjnych mieć przypiętą do dekla lisią kitę.
Giermek
Inaczej fuks. Niepełnoprawny czynny członek korporacji. Jego prawa do uczestniczenia w spotkaniach i noszenia odznak korporacyjnych są ograniczone. Ma obowiązek uczęszczać na urządzenia korporacyjne i zajęcia coetusowe. Odznaki giermka to, dwubarwna banda i dwubarwny dekiel. Zajmuje się większością rzeczy, których rycerzom robić się nie chce lub nie przystoi (np. nalewanie piwa, podawanie do stołu). W okresie giermkowania korporacja zapoznaje się z kandydatem i ocenia, czy nadaje się na rycerza , a sam fuks ma okazję zapoznać się z rycerzami i tradycjami korporacyjnymi. Czas fuksowania trwa co najmniej 6 miesięcy, z reguły ok. roku i kończy się wybarwieniem.
Genzenmarsz
Uroczysty przemarsz korporantów, odbywający się zazwyczaj po komerszu Uczestnicy powinni być w pełnych barwach. Łączy się ze śpiewami i improwizowanymi zabawami.
Imię piwne
Pseudonim korporanta nadawany po wybarwieniu. Zwyczaj nadawania imion piwnych powstał w okresie, gdy korporacje działały w konspiracji. W Hermesii imion piwnych się nie nadaje.
Laik
Inne określenie giermka (używane np. przez komilitonów K! Respublica).
Ława giermkowska
Stół, przy którym w trakcie urządzeń korporacyjnych zasiadają giermkowie, kandydaci oraz inne osoby niezwiązane z korporacjami. Jest on ulokowany na lewo od stołu prezydialnego, prostopadle względem niego.
Ława rycerska
Stół, przy którym w trakcie urządzeń korporacyjnych zasiadają rycerze oraz filistrzy. Jest on ulokowany na prawo od stołu prezydialnego, prostopadle względem niego.
Kartel
Formalizacja przyjaznych stosunków pomiędzy dwiema korporacjami i zobowiązanie się do utrzymywania ich w przyszłości. Wyróżnia się kartele okresowe (5- i 10-letnie) i kartele wieczyste. Niektóre inne korporacje uznają kartele ograniczone w czasie (5-letnie, 10-letnie).
Najbardziej znanym kartelem jest czwórkartel składający się z K!K! Konwent Polonia - Arkonia – Welecja – Jagiellonia Warmiensis. K! Hermesia łączył kartel z K! Sparta z Warszawy.
Kandydat
Pierwszy stopień członkostwa w Korporacji. Po pozytywnym rozpatrzeniu przez konwent podania o przyjęcie rozpoczyna się okres kandydacki trwający dwa miesiące. Po upływie okresu Korporacja zapoznaje się z kandydatem i decyduje czy kandydat nadaje się na giermka. Jeśli staż kandydacki wypadł pomyślnie, kandydat zostaje pasowany na giermka.
Konwent
Najwyższa władza korporacji. Do Konwentu należą wszystkie decyzje w najważniejszych sprawach. Odbywa się raz w miesiącu lub w razie potrzeby (Konwent Nadzwyczajny). Każdy rycerz ma obowiązek uczestniczenia w Konwencie. Nieusprawiedliwiona nieobecność jest poważnym wykroczeniem. Na Konwencie uprawnienia rycerzy mogą wykonywać także Filistrzy – o ile się stawią.
Konwent czynny
Określenie odnoszące się do wszystkich czynnych członków Korporacji, czyli kandydatów, giermków i rycerzy.
Konwentowy Wydział Sądowy
Organ sądowniczy Korporacji. Składa się z pięciu sędziów.
Koloquium
Przerwa podczas urządzeń Korporacyjnych, w szczególności podczas komersy i fidułek. Przeznaczona na luźne rozmowy, spożycie posiłku itp.
Koło Filistrów
Ciało zrzeszające wszystkich filistrów korporacji. Najwyższa władza i organ uchwałodawczy Filistrów. Wybiera ono ze swojego grona Prezydium Koła Filistrów, które jest organem wykonawczym koła.
Koło Międzykorporacyjne
W okresie dwudziestolecia międzywojennego element struktury ZPK!A. Należały do niego wszystkie korporacje z danego miasta. Na forum miejscowego Koła Międzykorporacyjnego koordynowano wspólne działania, decydowano o przyjęciu nowych korporacji etc. Koła takie istniały w Warszawie, Wilnie, Poznaniu, Lwowie, Gdańsku, Krakowie, Lublinie i Cieszynie.
Komersz
Najważniejsza uroczystość każdej korporacji. Wyróżnia się komersze zwykłe i uroczyste. Obecność na nich jest w zasadzie obowiązkowa dla wszystkich czynnych członków korporacji. Komersze dzielą się na kilka części. W każdym przypadku mają miejsce część oficjalna – poważna i sformalizowana oraz część wesoła – znacznie swobodniejsza. Program części oficjalnej jest ściśle określony. Prezes otwiera Komersz, wita obecnych i zarządza odśpiewanie pieśni otwarcia. Następnie wchodzi poczet sztandarowy, w obecności którego odśpiewany zostaje hymn Hermesii. Po hymnie prezes wygłasza okolicznościową przemowę zakończoną toastem na cześć Rzeczypospolitej. Kolejno następuje mianowanie filistrów pasowanie na rycerzy i giermków oraz przyjmowanie kandydatów. Na końcu części oficjalnej przemawiają delegaci innych korporacji, według starszeństwa korporacyjnego, oraz goście przybyli na uroczystość.
Komiliton
Zwrot grzecznościowy stosowany w kontaktach między korporantami. Także określenie rycerza.
Komisja
Organ wewnętrzny Konwentu zajmujący się ściśle określonymi w przepisach wewnętrznych Korporacji typami spraw. Komisje mogą być stałe lub powoływane ad hoc do zrealizowania konkretnej sprawy.
Konfuks
Korporant należący do tego samego coetusu.
Kwatera
Siedziba korporacji, w której odbywa się większość urządzeń jak coetusy i fidułki. Przed wojną kwatera Korporacji mieściła się między innymi przy ul. Piekary 16/17 w Poznaniu.
Magister bibendi
Osoba odpowiedzialna za zapewnienie prawidłową dystrybucję alkoholu w trakcie uroczystości wiążących się ze spożyciem tegoż.
Magister cantandi
Osoba odpowiedzialna za inicjowanie pieśni korporacyjnych, podawanie melodii i tekstu. Może być powołana przez Prezydium do zaintonowania konkretnej pieśni albo sprawować tę funkcję w trakcie całej uroczystości.
Matka korporacyjna
Korporacja, która pomaga innej, świeżo powstałej, wejść do ruchu korporacyjnego. W tym celu dzieli się z nią swoimi doświadczeniami i ewentualnie pomaga w układaniu dokumentów statutowych i ideowych. Może również służyć pomocą np. w przygotowywaniu kandydatów. Po zakończeniu okresu kandydowania korporacji stosunek matka-córka nie wygasa, lecz staje się luźniejszy (patrz hasło: „córka korporacyjna”).
Olderman
Wychowawca i opiekun giermków i kandydatów. Stanowisko uważane w Hermesii za najbardziej zaszczytne i jednocześnie najbardziej wymagające. W celu wychowania giermków podczas specjalnych spotkań, zwanych coetusami, zapoznaje giermków i kandydatów z historią, prawami i obyczajami korporacji. Pełni nad giermkami i kandydatami ogólne zwierzchnictwo.
Powiernik - Ojciec korporacyjny
Korporant, który współpracuje z Oldermanem w wychowywaniu giermka, zwanego z tego powodu giermkiem przybocznym. Każdy korporant może mieć zasadniczo jednego giermka przybocznego. Powiernik powinien służyć fuksowi pomocą i radą, wprowadzać go w zwyczaje i tradycje. Jest on także rzecznikiem spraw giermka przed Konwentem.
Prezydium
Władza wykonawcza korporacji. W skład prezydium wchodzi zazwyczaj Prezes, Wiceprezes, Sekretarz, Skarbnik i Olderman. Innego rodzaju prezydium powoływane jest na wszelakich urządzeniach korporacyjnych, jak komersze i fidułki. Prezydium podczas komerszu jest nieomylne i należy bezwzględnie podporządkowywać się jego zarządzeniom. Do tradycji należy zmiana prezydiów prowadzących fidułki lub nieoficjalne części komersów często w drodze swoistego ”przewrotu”. Swoje odrębne prezydium posiada też Koło Filistrów. Pełni ono zarazem funkcję komisji rewizyjnej. W niektórych korporacjach (K! Respublica) prezydium jest zwane strażą.
Rapir
Inaczej Szlagier. Reprezentacyjna broń biała korporacji. Na gardzie zazwyczaj ma barwy. Poza funkcjami ozdobnymi może również służyć dla uderzania w stół na znak, że prezydium prosi o ciszę. Niektóre korporacje mają szlagiery z ułamanym ostrzem, na znak, że nie uznają pojedynków.
Rycerz
Pełnoprawny, czynny członek korporacji. Ma prawo noszenia barw, dekla i innych oznak. Obowiązkiem każdego rycerza jest uczestniczenie we wszystkich urządzeniach korporacyjnych, w szczególności w comiesięcznych posiedzeniach Konwentu. Rycerz może być wybierany do władz Korporacji. Rycerze zwracają się do siebie per „komilitonie”.
Odpowiednikiem rycerza jest w niektórych korporacjach barwiarz.
Samozaskarżenie
Złożona przez Hermitów prośba do wydziału sądowego o rozpatrzenie jego własnej sprawy. Ma na celu umożliwienie rozpoznania sprawy w szerszym, bardziej obiektywnym gronie.
Schmullis!
Okrzyk rycerzy i filistrów wznoszony po zakończonej pieśni śpiewanej w trakcie uroczystości korporacyjnej. W odpowiedzi giermkowie wznoszą okrzyk „fiducit!”
Soczkowiec
Korporant, który nie pija alkoholu. Postawa tolerowana, acz ze wszech miar nie zasługująca na pochwałę.
Specjala
Szczera rozmowa pomiędzy dwoma Hermitami. Ma na celu wyjaśnienie rozbieżności opinii co do zachowania któregoś z rozmówców. Podczas specjali obowiązuje zasada pełnej wzajemnej szczerości. Specjali nie można odmówić. Przebieg specjali jest tajemnicą uczestników. Jeżeli specjala nie doprowadzi do rozstrzygnięcia sporu, oskarżony może zażądać rozpatrzenia sprawy na szerszym forum.
Starosta
Inne określenie na Oldermana (używane np. przez komilitonów K!K! Respublica, Magna Polonia Vratislaviensis).
Szatylenka
Dewizka składająca się z barw korporacyjnych, zdobiona tarczami w kartuszach, cyrklami czy innymi kutymi elementami.
Szlagier
Zob. „Rapir”.
Sztychowanie
Obrzęd, podczas którego dwaj korporanci różnych korporacji uznają, że łączą ich szczególne więzi przyjaźni i ślubują utrzymać tę przyjaźń do końca życia. Sztychowanie polega na wzajemnym przebiciu swych dekli rapirem trzymanym przez przyjaciela. Bracia sztychowi wymieniają się odcinkami band, które służą później do zaszycia otworów oraz wszyciu we własną bandę. Sztychowanie odbywa się na komersach. W korporacjach zachodnioeuropejskich obrzęd ten ograniczył się do jego ostatniej części, czyli wymiany małych kawałków tkaniny w barwach korporacji, zdobionych metalowymi okuciami z wygrawerowaną informacją kto, z kim i kiedy się sztychował.
Weteran
Inne określenie na Filistra Seniora (używane np. przez komilitonów K! Respublica).
Wybarwienie
Pasowanie giermka na rycerza połączone ze złożeniem przysięgi i z nadaniem prawa do noszenia pełnych barw Korporacji.
Związek Polskich Korporacji Akademickich
Organizacja zrzeszająca korporacje z całej Polski. Istniał w latach 1921-39. Skupiał największą grupę studenckich korporacji. Był ich władzą i reprezentantem. Poza Związkiem istniały podobne, lecz o wiele mniejsze stowarzyszenia: Zjednoczenie (chadeckie) i Federacja (sanacyjna). Korporacje, które nie znalazły się w szeregach ani w Związku, ani w stowarzyszeniach konkurencyjnych, nazywano dzikimi. Związek został reaktywowany w 1999 roku. Elementem struktury Związku były Mkm-y, czyli miejskie koła międzykorporacyjne.
|
